Γιώτα Λύδια - Μυθικά πρόσωπα

ΓΙΩΤΑ  ΛΥΔΙΑ - Μυθικά πρόσωπα του τραγουδιού…
όπως τα έζησα.  Από τον Βαγγέλη Σίμο.....

Σε μια ταλαιπωρημένη μεταπολεμική εποχή η εμφάνιση της Γιώτας Λύδια υπήρξε ορόσημο για το λαϊκό μας τραγούδι. Η φωνή της χάλαγε κόσμο και τα τραγούδια της τραγουδούσε όλη η Ελλάδα, απ’ άκρη σ’ άκρη. Έγινε μύθος και μπήκε στην ψυχή και ζωή του λαϊκού κόσμου. Υπήρξε γέφυρα του απόδημου Ελληνισμού με τη μητέρα Ελλάδα. Υπήρξε συντροφιά του μετανάστη Έλληνα, η νοσταλγία, η παρηγοριά, η ελπίδα γιατί τραγούδησε τον καημό του ξενιτεμένου, τη νοσταλγία της μάνας για το παιδί της, για το πικρό ψωμί της ξενιτιάς, τον καθημερινό μόχθο, την αγάπη, τον έρωτα. Παράλληλα με τα ανεπανάληπτα δημοτικά της τραγούδια έγινε σύμβολο του δημοτικού μας τραγουδιού και αποτέλεσε στοιχείο της ζωής και χρώμα του κάθε Έλληνα, την εποχή που ο Ελληνισμός έχτιζε τα όνειρά του κι έπνιγε το μόχθο, τον καημό και τη νοσταλγία του με το γλέντι, το χορό. Έτσι ο χειμώνας γινόταν άνοιξη, η φτώχεια τραγούδι, το φως ανάσταση.  
Η Λύδια είναι τραγουδίστρια των παιδικών μου χρόνων. Τα τραγούδια της αντηχούν ακόμα στην ψυχή μου και υπήρξαν η πρώτη εκδήλωση της ανάγκης να τραγουδήσω, να χορέψω, και να εκφραστώ αργότερα με τους στίχους και τη μουσική. Την εποχή της δεκαετίας του ’60 η Γιώτα Λύδια ήταν μια από τις μεγάλες φωνές που διαδέχτηκαν τις ρεμπέτισσες. Τραγουδούσε κατ’ εξοχήν τραγούδια με ανατολίτικους ρυθμούς, λαϊκά, δημοτικά, νησιώτικα, με μια σπάνια γκάμα φωνής που σε ταξίδευε σε κόσμους μαγικούς, χώρους ονειρικούς με μοναδικές συγκινήσεις.
Πολλοί την αποκαλούσαν θηλυκό Καζαντζίδη γιατί, αν και είδωλο, ήταν απόμακρη, απλησίαστη, και δεν εμφανιζόταν τακτικά σε λαϊκά μαγαζιά και κινηματογραφικές ταινίες, εκτός από ελάχιστες φορές που εμφανιζόταν σε κέντρα δίπλα στον Στέλιο Καζαντζίδη και στον Μανόλη Αγγελόπουλο και σε συναυλίες με τον Μίκη Θεοδωράκη, που έγιναν στα θέατρα «Κεντρικόν» και «Καλουτά», όπου και τα τέσσερα τραγούδια που ερμήνευσε τότε έγιναν μεγάλες δισκογραφικές επιτυχίες. Απόμακρη και με συναδέλφους, βλεπόντουσαν μόνο στις φωνοληψίες και στα μαγαζιά. Εξαίρεση είχαν ο Στέλιος Καζαντζίδης και η Μαρινέλα, που εκείνη την εποχή έκαναν παρέα πηγαίνοντας εκδρομές, ανταλλάσσοντας επισκέψεις και πηγαίνοντας για φαγητό.

Μαθητής πια του Γυμνασίου, γνώρισα τη Γιώτα Λύδια μετά από μια θαρραλέα απόφαση να την επισκεφτώ στο σπίτι της, στο Νέο Ηράκλειο. Το σπίτι της ήταν κοντά στις γραμμές του Ηλεκτρικού Σταθμού, όμορφο, μεγάλο κι απλό στην εξωτερική του εμφάνιση. Μαζί με το φίλο μου το Γιώργο χτυπήσαμε επίμονα την πόρτα. Στην αρχή δεν άνοιξε κανείς, ύστερα εμφανίστηκε η μητέρα της και μας ρώτησε τί θέλουμε. Στη συνέχεια εμφανίστηκε η Λύδια, μελαχρινή με μακριά μαλλιά κάτω από τους ώμους, πολύ πιο όμορφη και γοητευτική από τις φωτογραφίες. Της μίλησα για τον θαυμασμό μου με τρακ, σχεδόν τραυλίζοντας. Εκείνη χαμογελαστή μ’ ευχαρίστησε και μας χάρισε από μια φωτογραφία της. Αυτή ήταν η πρώτη γνωριμία μου με τη σπουδαία αυτή τραγουδίστρια και τον τόσο υπέροχο άνθρωπο, που έγινε η αρχή, ο πρώτος σταθμός μιας δυνατής και μακρόχρονης φιλίας, που ακόμα αντέχει στο χρόνο. Γνώρισα τη ζωή και την προσωπικότητά της, πιστεύω, όσο λίγοι άνθρωποι. Η Λύδια κατάγεται από τη Σμύρνη. Η οικογένειά της του Δημήτρη Μανταράκη, πατέρα της, ήρθε στην Ελλάδα στα 1922 από τη Σμύρνη με πλοίο, με την Καταστροφή, το Σεπτέμβρη του ίδιου χρόνου, την ημέρα του Σταυρού, κι εγκαταστάθηκε στη Νέα Ιωνία. Εκεί, σε μια προσφυγική γειτονιά, γεννήθηκε η Παναγιώτα Μανταράκη, η μετέπειτα Γιώτα Λύδια. Την εποχή που η Λύδια ήτανε παιδάκι, βρίσκονταν στις μεγάλες τους δόξες η Ρόζα Εσκενάζυ, η Ρίτα Αμπατζή, ο Νίκος Γούναρης κ.ά., από τις φωνές των οποίων ενθουσιάστηκε κι επηρεάστηκε.
Το 1954 ο Β. Βασιλειάδης κι ο Γεράσιμος Κλουβάτος ανακάλυψαν τυχαία τη Λύδια στη γειτονιά της, τη στιγμή που τραγουδούσε μες στο σπίτι κάνοντας δουλειές κι η εκπληκτική φωνή της αντηχούσε στο δρόμο και τους καθήλωσε. Από τότε, με πολλές δυσκολίες πείστηκε να τραγουδήσει επαγγελματικά και μεσουρανεί σαν μεγάλο όνομα του λαϊκού τραγουδιού ήδη στα 1960, με πολλές και μεγάλες επιτυχίες, όπως: «Γιατί να φύγεις», «Γύρνα πάλι γύρνα», «Σαν ζητιάνα σε κοιτώ», «Ο ταυρομάχος ξεψυχά», «Πές μου γιατί», «Δίχως λόγο κι αφορμή», «Χτυπώ νεκροί κι ανοίξτε μου», «Φτωχέ πατέρα τί τραβάς», «Ηλιοβασιλέματα», «Αχ! Ας μπορούσα», «Συ μου χάραξες πορεία», «Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι», «Μου πέταξες τη βέρα», «Όσα λουλούδια μάδησα». Η παρουσία και η πορεία της Λύδια στο χώρο της ρεμπέτικης και λαϊκής μουσικής είναι από τα πιο σημαντικά γεγονότα της ιστορία τους. Μαθήτευσε κοντά στους μεγάλους πρωτοπόρους, όπως τους: Μ. Θεοδωράκη, Μανόλη Χιώτη, Γιώργο Μητσάκη, Γ. Κόρο, Τάκη Σούκα, Άκη Πάνου, Χρήστο Νικολόπουλο, Τάκη Μουσαφίρη, Μπάμπη Μπακάλη, Στράτο Ατταλίδη, Στελλάκη Περπινιάδη κ.ά. Η φωνή της άρεσε ιδιαίτερα στον Μίκη Θεοδωράκη, ο οποίος της εμπιστεύεται έξι θαυμάσια τραγούδια του. Δυο από αυτά ανήκουν στο τραγούδι του «Νεκρού Αδελφού»: το «Κοιμήσου αγγελούδι μου» και «Τα μεσάνυχτα που σμίγουν οι ώρες». Δημοτικές μεγάλες επιτυχίες της είναι: «Ο Γεροτσέλιγκας», «Το παπάκι», «Μου παρήγγειλε το αηδόνι», «Χρυσαφένιος αετός», «Τρία παιδιά απ’ τα Γιάννενα», «Μια χήρα πούλαγε κρασί», «Βουνά μου χαμηλώσετε», «Σαράντα παλικάρια», «Πέντε παιδιά μαλώνανε», «Έλα βρε Χαραλάμπη», «Στης πικροδάφνης τον ανθό», και άλλα 200 κλασικά τραγούδια. Το 1960 η Λύδια ήταν η πρώτη τραγουδίστρια του λαϊκοδημοτικού μας τραγουδιού.
Η Λύδια είναι ένας άνθρωπος απλός, ζεστός, χωρίς κανένα στοιχείο βεντετισμού. Είναι σεμνή, αξιοπρεπής και σοβαρή, ευαίσθητη και πολύ εκλεκτική και στις παρέες της και στη δουλειά της. Αγαπάει πολύ την οικογένειά της και το σπίτι, τα λουλούδια, τα κατοικίδια ζώα, είναι κάπως μοναχική, μπορεί να μείνει ώρες ατέλειωτες μόνη της και δεν είναι φιλοχρήματη. Ντύνεται απλά και γενικά όλη της η συμπεριφορά δείχνει μια μεγάλη μορφή που δεν την άλλαξε ούτε την αλλοτρίωσε η δόξα κι η αγάπη του κόσμου.
Με τη Λύδια συνεργαστήκαμε το 1998, δίνοντάς της δυο τραγούδια σε μουσική και στίχους δικούς μου, με τίτλους «Καλύτερα μονάχη» και «Τώρα που γύρισα».
Είπαν γι’ αυτήν:
– Εκτιμώ και θαυμάζω τη Γιώτα Λύδια, την οποία θεωρώ μια από τους μετρημένους στα δάχτυλα του ενός χεριού αληθινά μεγάλους της λαϊκής μας μουσικής.
Μίκης Θεοδωράκης  
– Η Γιώτα Λύδια είναι από τις μεγαλύτερες τραγουδίστριες που έβγαλε ποτέ αυτός ο τόπος. Έχει, όπως κι εγώ, στη φωνή της αυτές τις σκούρες, μοβ νότες που ελάχιστοι τραγουδιστές διαθέτουν.
Στέλιος Καζαντζίδης
– Η σπάνια φωνή της είναι χαραγμένη στη μνήμη μου από τα παιδικά μου χρόνια. Τη θαύμαζα, τη θαυμάζω και την αγαπώ.
Γιώργος Νταλάρας
– Ό,τι τραγούδησε η Γιώτα Λύδια έλαμψε γιατί πρόσφερε τον αληθινό και ακέραιο εαυτό της στο καλό ελληνικό τραγούδι.
Γρηγόρης Μπιθικώτσης
– Τα πάντα σταματάνε στη Γιώτα Λύδια. Είναι μεγάλη, η κορυφαία, η ανεπανάληπτη τραγουδίστρια.
Στελλάκης Περπινιάδης (1965)
– Η Γιώτα Λύδια είναι η πρώτη τραγουδίστρια. Η συγκλονιστική φωνή της και η μεγάλη τέχνη της με συναρπάζουν.
Δ. Γκόγκος - Μπαγιαντέρας (1970)
– Μεγάλη τραγουδίστρια η Λύδια. Φωνή βελούδινη με νταλκά και τέχνη, που όταν την ακούς σε πιάνει τρέλα.
Σ. Κερομύτης (1972)