Συνεντεύξεις στο "Μουσικόραμα"
Μιχάλης Τερζής - Συνέντευξη
24 Αυγούστου 2010
«Η μουσική είναι ένα σύμπαν…. που φορές ο Θεός το δωρίζει σε κάποιους.»
O Μιχάλης Τερζής… προτείνει με τη δουλειά του και δυσανασχετεί με τα λεγόμενά του, ανησυχώντας για έναν κόσμο που όλοι θέλουν τα.. μήλα, μα καταστρέφουν τη μηλιά, όπως λέει.. Ακούστε, διαβάστε και συμπορευτείτε…
Συνέντευξη του Μιχάλη Τερζή στην Μαρία Παπαδάκη για το "Μουσικόραμα"
Μιχάλης: Ξεκίνησα την προσωπική μου πορεία στα τέλη της δεκαετίας του’70 παίζοντας Πιάνο στην μπουάτ της πλάκας «Ξαστεριά» στην οδό Θόλου (δεν υπάρχει πια) με τον Βασίλη Παπακωνσταντίνου, τον Δημ. Σκαμάγκα, τον Δημ. Κοντογιάννη, όλοι νέοι στα πρώτα μας βήματα...
Ακολούθησαν η «Απανεμιά» με τον Βαγγέλη & Γιώργο Ντίκο, τον Γιώργο Ζωγράφο και οι «Εσπερίδες» με τον Γιάννη Αργύρη και πολλούς άλλους αφού οι χώροι αυτοί, ήταν εκείνη την εποχή, το «Μουσικό Πανεπιστήμιο» στο οποίο «φοιτούσαν» κάνοντας τα πρώτα τους βήματα , μεγάλα σήμερα ονόματα του τραγουδιού μας..
Είχαν προηγηθεί σπουδές Πιάνου και θεωρητικών για 4 περίπου χρόνια στην Θεσσαλονίκη και ιδιαίτερα μαθήματα για αρκετά χρόνια εδώ στην Αθήνα με τον Α. Αινιάν και Κ. Χρονόπουλο.
Μαρία: Νομίζετε πως ένας μουσικός πρέπει να σπουδάζει ή φτάνει μόνο το ταλέντο;
Μιχάλης: Το ταλέντο είναι η «δωρεά» που έλαβες από την φύση και τον Θεό όμως δεν είναι πάντοτε αρκετό από μόνο του. Χρειάζεται σπουδή σήμερα και μελέτη για να συνειδητοποιήσεις ότι η μουσική είναι ένα αρμονικό χάος που πρέπει να διαχειριστείς και πρέπει ανά πάσα στιγμή να δύνασαι να οργανώνεις το υλικό σου και να το εντάξεις σε αρμονικές αρχές και αισθητικούς κανόνες ή να έχεις την τόλμη να τα καταργήσεις όλα αυτά που διδάχθηκες και να προτείνεις κάτι που θα έχει την προσωπική σου σφραγίδα αλλά και μουσική οντότητα . Από την άλλη ο Μάρκος Βαμβακάρης, ο Βασίλης Τσιτσάνης, ο Νίκος Ξυλούρης, οι Χαλκιάδες, ο χ. Αηδονίδης και τόσοι άλλοι είχαν σπουδάσει μουσική; Η μουσική είναι ένα σύμπαν….που φορές ο Θεός το δωρίζει σε κάποιους. Μη ξεχνάμε βέβαια ότι η διαφορά ανάμεσα στην μέλισσα και τον άνθρωπο είναι ότι ο άνθρωπος οργανώνει και σχεδιάζει στο χαρτί μια κερήθρα πριν την φτιάξει, ενώ η μέλισσα την φτιάχνει από ένστικτο..
Μαρία: Δεκαετία του ΄70 και μπουάτ κυρίως στην Πλάκα, τα αγαπημένα στέκια της εποχής. Πως ήταν να δουλεύει ένας καλλιτέχνης σε μπουάτ και πως ήταν το κλίμα σε σχέση με το περιβάλλον μιας μπουάτ και τον κόσμο που ερχόταν;
Μιχάλης: Δεν δούλευες, ήσουν απλά μέλος μιας μεγάλης συντροφιάς που αναζητούσε μέσα από την μουσική την αισθητική απόλαυση, την συντροφικότητα, την αλληλεγγύη, την χαρά της επικοινωνίας και τη συμμετοχή σε κάτι που έρχεται για να φέρει καινούρια πράγματα για την κοινωνία και τον κόσμο. Ο απόηχος από τον Μάη του 68 ήταν σχετικά κοντά. Η χούντα και το Πολυτεχνείο επίσης… παρών. Το κοινωνικό κράτος της Ευρώπης, ο Πολιτισμός, η Παιδεία, η Δικαιοσύνη, η Ειρήνη, η Ελευθερία, η Ισονομία, ήταν κοινό αίτημα και όραμα ολόκληρης της νεολαίας με πρωτοπόρους τους φοιτητές που αγωνίζονταν με πολύ δυναμισμό καθημερινά . Η τέχνη και η δημοσιογραφία τότε ήταν απέναντι στην εξουσία και της έκαναν κριτική σφοδρή. Ύστερα ένα μεγάλο μέρος και των δύο (τέχνη, δημοσιογραφία) …κουράστηκε και λούφαξε στα σκέλια της εξουσίας και σήμερα βλέπετε τι γίνεται.... με φωτεινές ευτυχώς εξαιρέσεις..
Μαρία: Θα έπρεπε κατά τη γνώμη σας να μην κλείσουν ποτέ οι μπουάτ; Αν ναι, γιατί;
Μιχάλης: ….Δεν ξεχνάω ποτέ εκείνο το φθινοπωρινό βράδυ και τον ήχο του Πιάνου που μαχαίρωνε την νύχτα καθώς έπαιζε το «Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι» του Απ. Καλδάρα . Έτσι περιδιαβαίνοντας τα στενά της Πλάκας, βρέθηκα μέσα στην μπουάτ «Εσπερίδες» του Γιάννη Αργύρη και εκεί γνώρισα τον Σπύρο Μιχαηλίδη τον σπουδαίο Πιανίστα και «είδα» τον μαγικό τρόπο που μπορούσαν να ακουστούν τα λαϊκά μας τραγούδια, έτσι άκουσα και τις έξη λαϊκές ζωγραφιές και την λευκή αχιβάδα του Χατζιδάκι…τον επιτάφιο του Μίκη και βάλε.. λοιπόν στην ερώτησή σας. Η κάθε εποχή φέρει τα δικά της χαρακτηριστικά και τα δικά της εκφραστικά μέσα . Η τάση τότε ήταν να ενωθείς με τους άλλους και όχι να αποξενωθείς, υπήρχε το εγώ μέσα από το εμείς. Εγώ έζησα τις μπουάτ στα τέλη της ακμής τους και γνώρισα την ευαισθησία και το σπάνιο ήθος αυτών των ανθρώπων και τις μουσικές τους . Σήμερα τα πράγματα έχουν αλλάξει «Εκσυγχρονίστηκαν» μπήκε στη μέση ο παράγων κόστος, κέρδος, μαζικότητα, φωτισμοί, ενδυματολογία, ηχητικά καταστροφικά και τόσα άλλα που…ξεστράτισαν το τραγούδι από τις βάσεις του.
Ίσως να «έφυγε» πια η ποίηση και από μέσα μας. Όμως η εποχή μας και σήμερα έχει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον με την ελεύθερη επικοινωνία, τις μουσικές του κόσμου, την τεχνολογία του YouTube κλπ, αρκεί να είσαι σε θέση να επιλέγεις και όχι να γίνεις εσύ ένας παθητικός καταναλωτής όσων σου σερβίρει το σύστημα..
Μαρία: Στη δισκογραφία πως μπήκατε και με τι βαθμό δυσκολίας κάνατε τα πρώτα σας βήματα;
Μιχάλης: Είχα τάξει τον εαυτό μου στην μουσική και σε έναν σκοπό ..δεν υπήρχε λοιπόν τίποτε άλλο για μένα και έπρεπε οπωσδήποτε να πετύχω τον σκοπό μου . Ήταν θέμα χρόνου να γίνει η αρχή.. Με βοήθησαν ο Γιώργος Ζωγράφος που με πήγε στην Μίνως για τον πρώτο μου δίσκο και προηγουμένως ο Λευτέρης Παπαδόπουλος και κυρίως ο Άκος Δασκαλόπουλος που αντιλήφθηκε πολύ νωρίς τι ήθελα να κάνω….
Μου συμπαραστάθηκαν και άλλοι εξαίρετοι άνθρωποι του τύπου, του Ραδιοφώνου, της TV, και της μουσικής, τους ευχαριστώ.
Οι δυσκολίες υπήρχαν και τότε και ήταν μάλιστα μεγάλες, υπήρχαν όμως στο χώρο μας και άνθρωποι με εντιμότητα με ήθος και ανεπιτήδευτη έγνοια για το καινούργιο.. που εξέφραζε η γενιά μου . Και τώρα υπάρχουν όμως ολοένα και λιγοστεύουν..
Έπρεπε και εσύ βέβαια να έχεις δύναμη, να έχεις κάτι να πεις, κάτι το ξεχωριστό που θα είχε ενδιαφέρον για τις εταιρείες ..Χρειάζεται λοιπόν και τόλμη.
Βλέπεις καμιά φορά, ένα δυνατό άσπρο Άλογο στο λιβάδι να είναι καθηλωμένο μέρες μ’ ένα σχοινί από τον λαιμό του, σ’ έναν πάσαλο γιατί δεν μπορεί να συνειδητοποιήσει την δύναμή του και ότι με μια απλή κίνηση του κεφαλιού του θα τα γκρεμίσει όλα και θα απελευθερωθεί… Σήμερα που η εποχή μας τα έχει ξεπεράσει όλα, αυτή η κίνηση θα φέρει πάλι την ελπίδα…
Μαρία: Πότε κυκλοφόρησε ο πρώτος σας δίσκος και με ποιους συμπορευτήκατε στο δρόμο του;
Μιχάλης: Ήταν ο «Ύμνος και θρήνος για την Κύπρο» του Γιάννη Ρίτσου το 1976. Ο Γιώργος Ζωγράφος με πήγε στην Μίνως από την οποία κυκλοφόρησε ο δίσκος με ερμηνευτή τον ίδιο. Έτσι ξεκινάει η πορεία μου ουσιαστικά ως συνθέτης το 1976, ενώ παράλληλα άρχισα να δίνω συναυλίες και να σχεδιάζω τα επόμενα βήματα (Λίγο νωρίτερα - Είχε προηγηθεί η συμμετοχή μου στο L.P « Του έρωτα του αντάρτη» ΛΥΡΑ με τον Αμάραντο Αμαραντίδη, από έξη τραγούδια, σε στίχους του Άκου Δασκαλόπουλου) με ενορχηστρωτή τον Νίκο Μαμαγκάκη.)
Μαρία: Πως εισπράξατε τότε την προσοχή που έδειξε στην πρώτη σας δουλειά ο μεγάλος Μίκης Θεοδωράκης;
Μιχάλης: Ο Μίκης Θεοδωράκης μου έδειξε με το έργο του τις πραγματικές διαστάσεις ,το σφρίγος και το βάθος της Ελληνικής μουσικής και πως αυτή μπορεί να αντλεί την έμπνευσή της και να ταυτίζεται με την μεγάλη μας ποίηση. Ήταν για μένα πάντοτε ένα ισχυρό πρότυπο, επίσης και ο Μάνος Χατζιδάκις, ο Ν. Σκαλκώτας, ο Μάρκος Βαμβακάρης ,ο Μ. Καλομοίρης, ο Γ. Κωνσταντινίδης, ο Β. Τσιτσάνης, Το δημοτικό μας τραγούδι, η Βυζαντινή υμνωδία ,το Ρεμπέτικο, η Συμφωνική μουσική, τα Μοιρολόγια, οι Εθνικές μουσικές σχολές της λόγιας μουσικής, η jaz , η Rock και τόσα άλλα σπουδαία πράγματα… ( Πιτσιρικάς «έφαγα» 15 ημέρες αποβολή από το σχολείο γιατί είχε έρθει ο Μίκης στο χωριό μου ως αρχηγός των Λαμπράκηδων και εγώ ήμουν εκεί στην συγκέντρωση μαζί με τους φίλους μου και πολύ κόσμο.. . Πιάσανε όμως εμένα τον μικρότερο… γιατί έπεσα σε .. μπλόκο…ας τα...ας τα.. Ήθελα να παρατήσω το σχολείο, μου συμπαραστάθηκε όμως ο πατέρας μου. Ο θεός να τον αναπαύει.. Μου λέει … μη στεναχωριέσαι αγόρι μου, δεν έγινε τίποτα ,πήγαινε να τελειώσεις το σχολείο σου και εγώ είμαι εδώ και σε στηρίζω…)
Ο Μίκης Θεοδωράκης λοιπόν ήταν ο ήρωας των εφηβικών μου χρόνων που άπλωσε τα μεγάλα του χέρια και έκλεψε από τον ουρανό όλη την συμπαντική αρμονία. Αφουγκράσθηκε την Ελληνική γη και άντλησε όλους τους ήχους του τόπου μας και όλα αυτά τα δώρα της ψυχής του τα χάρισε με τόση γενναιοδωρία στους αιώνες και στον πολιτισμό τον Ελληνικό και του κόσμου και για αυτό είναι παγκόσμιος. (Ο συμφωνικός Μίκης είναι επίσης μεγαλειώδης..) Όταν λοιπόν πληροφορήθηκε τότε ο Μίκης –από τον Γιώργο Ζωγράφο – ότι ένας νέος συνθέτης μελοποίησε το έργο του Γιάννη Ρίτσου « Ύμνος και θρήνος για την Κύπρο » -και επειδή εκείνη την εποχή προετοίμαζε μια παλλαϊκή συναυλία στο γήπεδο του Παναθηναϊκού (24/09/76), 2 χρόνια μετά τα τραγικά γεγονότα της εισβολής στην Κύπρο όπου συμμετείχαν όλοι οι μεγάλοι τραγουδιστές - με κάλεσε και βρέθηκα και εγώ να κάνω πρόβα τα τραγούδια μου με την ορχήστρα του και υπό την διεύθυνσή του. Πολύ μεγάλη τιμή για μένα (έναν πρωτόβγαλτο συνθέτη) να πρωτοπαρουσιάζεται το έργο μου με αυτό τον τρόπο σε μια τόσο εμβληματική συναυλία. Επίσης το ίδιο και για τον Γ. Ζωγράφο και την χορωδία του Πανεπιστημίου Αθηνών που συμμετείχαν.
Μαρία: Ποιες δισκογραφικές σας δουλειές ακολουθούν και ποια ξεχωρίζετε;
Μιχάλης: Ακολούθησαν «Τα Μανιάτικα» (ΛΥΡΑ - 1980) του Κυριάκου Κάσση με την Άλκηστη Πρωτοψάλτη & τον Νικόλα Μητσοβολέα. (Στα πρώτα τους βήματα..) Τα «Αρχαία Λυρικά » (ΜΙΝΩΣ - 1982) που είναι μελοποιημένοι Αρχαίοι Έλληνες Λυρικοί ποιητές με τον Πέτρο Πανδή, Νικ. Μητσοβολέα.. κ.α «Τα Τραγούδια της Θάλασσας» (SONY - 1983) ποίηση Νίκου Καββαδία, Λάμπρου Πορφύρα, ΄Ακου Δασκαλόπουλου, Φώντα Λάδη με τον Κώστα Καράλη και άλλα πολλά.. Το «Νόστιμον Ήμαρ» (PHILIPS/POLYGRAM - 1986) 12 Ελληνικοί χοροί για 20 σολίστες της κλασσικής και της παραδοσιακής μας μουσικής (κυκλοφορεί διεθνώς)
Μαρία: Μελοποιήσατε αρχαίους Έλληνες λυρικούς ποιητές, όπως τη Σαπφώ, τον Αλκαίο, τον Ανακρέοντα, τον Αρίωνα και άλλους.. έργα σας με μεγάλο ειδικό βάρος.. Πως νοιώσατε.. αγγίζοντας τη δόξα των προγόνων μας; Νομίζετε πως αν παρουσιάζονταν πιο συχνά τέτοια έργα και στις μέρες μας, θα έπαυε να είναι στο προσκήνιο η… φτήνια της εποχής στη μουσική;
Μιχάλης: Στην διαχρονική μας ποίηση από αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι σήμερα υπάρχει πολύ φως ,μεγάλη γνώση και μέγας πλούτος για τις μεγάλες αξίες της ζωής. Όλα αυτά αφυπνίζουν και ενδυναμώνουν την συνείδηση των ανθρώπων. Αυτό όμως δεν το θέλει καθόλου η σκοτεινή εξουσία. Τα τελευταία 30-40 χρόνια έχουν γίνει εγκλήματα μεγάλα στην Ελληνική παιδεία και ιδού το αποτέλεσμα… ….. Όταν ήρθα λοιπόν στην Αθήνα στα Ιλίσια βρέθηκα να είμαι …κυκλωμένος από τους Λυρικούς μας ποιητές . Οδός Αλκαίου, Αλκμάνος , Βακχυλίδου, Αρίωνος…… κλπ. Θυμήθηκα τα λίγα που είχα μάθει στο σχολείο για την μεγάλη Αρχαία Επική και Λυρική μας ποίηση.. έτσι κάπως ξεκίνησα αυτό το έργο μελετώντας και αναζητώντας πηγές . Σε λίγο καιρό ένα από αυτά τα τραγούδια μου η «Νυχτωδία» (ποίηση Σαπφούς /Απόδοση Άκου Δασκαλόπουλου) συμμετείχε (με δική μου ενορχήστρωση) και διακρίθηκε στους Α! Αγώνες τραγουδιού του Μάνου Χατζιδάκι στην Κέρκυρα αποσπώντας την εύφημο μνεία της κριτικής επιτροπής. Γκάτσος, Τσαρούχης, Χατζιδάκις.….και βάλε..
Η Λυρική μας ποίηση είναι πρωτογενής και μεγαλειώδεις . Θυμάμαι την μεγάλη ευθύνη που ένοιωθα αγγίζοντας αυτά τα διαμάντια και θυμάμαι επίσης ότι είχα χάσει τον ύπνο μου στην σκέψη να μην κάνω κάποιο λάθος. Βλέπετε μετά το «Κέλομαι σε Γογγύλα» της Σαπφούς του Μ. Χατζιδάκι «έβγαινε» σε δημόσια ακρόαση η δική μου «Νυχτωδία» ..ήταν μεγάλο το βάρος.. Ευτυχώς όλα πήγαν καλά. Όμως παρά την διάκριση του τραγουδιού στους αγώνες (ερμηνεύτρια η Κρίστι Στασινοπούλου) καμία εταιρεία δεν ήθελε να ηχογραφήσει και να εκδώσει αυτά τα τραγούδια. Ο αείμνηστος Αλέκος Πατσιφάς της «Λύρα» μου λέει …ποιος νοιάζεται μωρέ για λυρικούς και μάλιστα αρχαίους. Τα ίδια μου είχε πει και για τα «Μανιάτικα» όμως ….λίγο αργότερα.. πρόσθεσε… με δικαίωσες τελικά, μπράβο σου…( ο δίσκος έχει πουλήσει χιλιάδες αντίτυπα και πουλάει μέχρι και σήμερα….είναι κλασσικός στη Λύρα) Η Μίνως τα ίδια.. δεν τα ήθελε τα Λυρικά μου ως αντιεμπορικά. Έτσι έκανα την αποκοτιά -και ίσως είμαι ο πρώτος ιστορικά συνθέτης που το κάνει- να ηχογραφήσω με δικά μου χρήματα (από το πενιχρό μου εισόδημα που έβγαζα ως Πιανίστας στην πλάκα) ολόκληρη την παραγωγή «Αρχαία Λυρικά»…χα!!!!
Καλά έκανα όμως, ο δίσκος πήρε πολύ καλές κριτικές όμως θα τον ξανά-ηχογραφήσω (ελπίζω) Γιατί έχει κάποιες ελλείψεις λόγω των λίγων μέσων που είχα στη διάθεση μου.. Μέχρι και σήμερα με ρωτούν πολλοί κυρίως φιλόλογοι, σεβαστοί σε μένα, ..που θα βρούμε αυτό σου το CD.. Η απάντηση γνωστή …τον κατήργησε η εταιρεία…
Μαρία: Μελοποιημένος από σας και ο Κωστής Παλαμάς, γύρω στο 1987, με αξιολογότατους ερμηνευτές όπως ο Γιώργος Νταλάρας, η Δήμητρα Γαλάνη, η Ελευθερία Αρβανιτάκη, ο Διονύσης Θεοδόσης και η Άλκηστης Πρωτοψάλτη. Υπάρχει διαφορά… συναισθήματος ανάμεσα στη μελοποίηση αρχαίας Ελληνικής ποίησης και νεότερης;
Μιχάλης: Η ποίηση που γράφθηκε στην Ελληνική γλώσσα είναι μία και ενιαία και αποτείνεται στο μυαλό και στην ψυχή των ανθρώπων. Εμπεριέχει σοφία, γνώση, ιστορία, λυρισμό γλώσσα μεγαλειώδη και τόσα άλλα . Ο Παλαμάς είναι από τους μεγάλους πυλώνες του πολιτισμού μας και το μυστικό του είναι ότι ενώνει με τα γραφτά του και το έργο του την Αρχαία με την νεώτερη Ελληνική γραμματεία ως μία ενιαία και αδιαίρετη ιστορικά συνέχεια και οντότητα από τα παλιά τα χρόνια έως σήμερα… Ήταν μεγάλη στιγμή για μένα να συνεργασθώ με τόσο σημαντικούς καλλιτέχνες για αυτό μου το έργο. Να εξάρω εδώ την συμπαράσταση από την αρχή του Γιώργου Νταλάρα και του Άκου Δασκαλόπουλου..
Μαρία: Πολλές μουσικές δουλειές σας, έχουν άμεση σχέση με τη θάλασσα. Η δική σας σχέση μαζί της πως είναι;
Μιχάλης: Με ξετρέλαινε από παιδί η θάλασσα και ας μη την είχα δει ποτέ. Λέγαμε με τους φίλους μου στο χωριό μου πως, αν μπούμε σε μία βάρκα στον Αξιό, σε λίγες ώρες θα βρεθούμε στη θάλασσα στη Θεσ/νίκη και από εκεί σε όλο τον κόσμο... Τι μαγεία.. και τι έρωτας και αυτός..
Μαρία: Έχετε γράψει μελωδίες για ντοκιμαντέρ και γνωστές τηλεοπτικές σειρές. Νομίζετε πως τέτοιες μελωδίες.. μένουν στον κόσμο λόγω της σχεδόν καθημερινής επανάληψης του ακούσματος;
Μιχάλης: Ήμουν τυχερός να συνεργασθώ με σημαντικούς σκηνοθέτες κυρίως της παλαιάς ΕΡΤ γράφοντας μουσική για ντοκιμαντέρ ιστορίας και πολιτισμού. Ασφαλώς η τηλεόραση είναι ένα εκπληκτικό μέσον διάδοσης της μουσικής και όχι μόνο . Κοιτάξτε όμως την διαστροφή της να σκίζεται και να φροντίζει να μας πετάει - σε συσκευασία δήθεν πολυτελείας μάλιστα - τόνους από σκουπίδια καθημερινά. Σκεφθείτε μια 
τηλεόραση που θα μας παρουσιάζει σπουδαίες μουσικές, ποίηση, ζωγραφική, γλυπτική, θέατρο, σπουδαίους νέους ΄Έλληνες επιστήμονες και καλλιτέχνες που διακρίθηκαν σε κάτι εδώ και έξω, εικόνες ζωής από τους ανθρώπους μας και τον κόσμο , δηλαδή ισχυρά πρότυπα για την νεολαία και την κοινωνία . Αντί αυτών τα βλέπετε… Είναι ανυπόφορη…Με ελάχιστες συγκριτικά φωτεινές εξαιρέσεις. Οι ιθύνοντες των μεγάλων σταθμών στην πατρίδα μας δείχνουν με την στάση τους ότι θέλουν τα μήλα όμως κάνουν το πάν για να καταστρέψουν την Μηλιά…τι διαστροφή και αυτή..
Μαρία: Ποιον στιχουργό από τους πολλούς και πολύ σημαντικούς που έχουν ντύσει τις μελωδίες σας με τους στίχους τους ξεχωρίζετε;
Μιχάλης: Θαυμάζω τον Λευτέρη Παπαδόπουλο για το μεγάλο του έργο καθώς και τους Μάνο Ελευθερίου, Άκο Δασκαλόπουλο, από την παλαιά φρουρά και λυπάμαι που οι συγκυρίες δεν μου επέτρεψαν να έχω περισσότερο έργο τους στην διάθεσή μου ελπίζω να μην είναι αργά… Τα ίδια ισχύουν και για τον Νίκο Γκάτσο, τον Τάσο Λειβαδίτη, τον Δημήτρη Χριστοδούλου, τον Βαγγέλη Γκούφα, τον Κώστα Βίρβο, την Ευτυχία Παπαγιανοπούλου και τόσους άλλους..
Μαρία: Με ποιον ή ποια απ’ τους νεώτερους στιχουργούς μας, θα θέλατε να συνεργαστείτε;
Μιχάλης: Εκτιμάω πολύ το έργο των ( τυχαία η σειρά) Μιχάλη Γκανά , Διονύση Καρατζά ,Μιχάλη Μπουρμπούλη, Άλκη Αλκαίο, Ηλία Κατσούλη, Δημήτρη Λέντζο, Παρασκευά Καρασούλο, Κώστα Φασουλά, Άνθο Λυκαύγη, Ανδρέα Νεοφυτίδη, Κώστα Νέο κ.α που συνεχίζουν μαζί με άλλους- που να με συγχωρήσουν που δεν γίνεται να τους αναφέρω- μια μεγάλη παράδοση στο ποιητικό μας τραγούδι και είναι σπουδαίοι… και βάλε και τούς νέους που δεν γνωρίζουμε ακόμη..
Μαρία: Συνεργαστήκατε με μεγάλη Αγγλική δισκογραφική εταιρεία και κυκλοφορήσατε στη διεθνή αγορά πολλές μουσικές σας δουλειές. Πως έγινε το άνοιγμά σας στο εξωτερικό και τι διαφορά υπάρχει με τις εγχώριες συνεργασίες σας;
Μιχάλης: Το «Νόστιμον Ήμαρ» ήταν η αρχή. Ενδιαφέρθηκαν οι Γερμανοί κατ’ αρχήν το 1990 και ακολούθησαν πράγματι πολλές άλλες εκδόσεις με μουσική μου για την διεθνή αγορά ( εδώ με είχαν στο περίμενε και σχεδόν ξεγραμμένο, μέχρι και …μνημόσυνο βιάστηκαν να μου κάνουν κάτι νεόκοπα ξεφτέρια με τις… γραφίδες τους (και ηλεκτρονικές) Ευτυχώς με κράτησαν οι φίλοι μου εδώ και οι ξένοι.. Δόξα τω Θεώ.. Μετά από μία συναυλία μου λοιπόν στο Μόναχο με πλησίασαν οι παραγωγοί μιας εταιρείας με έδρα το Λονδίνο και μου πρότειναν συνεργασία.. Το φως ήρθε από την σκοτεινή Εσπερία…Κοιτάξτε παιχνίδια που σκαρώνει καμιά φορά η ζωή αλλά και η επιμονή μου.. Οι διαφορές είναι μεγάλες από τις εδώ εταιρίες σε όλα σχεδόν τα επίπεδα και πρώτα-πρώτα εκείνοι απευθύνονται στο διεθνές κοινό, έπειτα σου οργανώνουν συναυλίες και τόσα άλλα ... Πάντως η κρίση στη δισκογραφία είναι παντού πλέον στον κόσμο το βλέπω τα τελευταία χρόνια σαφώς και έξω. Έχει πέσει και η ποιότητα των εκδόσεων για λόγους οικονομικούς κυρίως στα covers, εξώφυλλα κλπ.. Πολλές φορές στην Ευρώπη, έχουν μια στρεβλή εικόνα για το τι είναι γνήσια Ελληνική μουσική και ποιες είναι οι ποιότητές της και πως πρέπει να εμφανίζονται... Σχετικά λίγες φορές οι δικές μας εταιρείες εμπιστεύθηκαν το έργο μου. Εκείνοι αμφισβητούσαν την εμπορικότητά μου και εγώ τις προθέσεις τους. Ήρθε όμως το πλήρωμα του χρόνου και ο πανδαμάτωρ χρόνος έδωσε τις απαντήσεις του σε όλους μας. Δέχομαι διαρκώς ερωτήσεις και e-mail… που θα βρω το τάδε η τον δείνα δίσκο σας….απάντηση …δεν κυκλοφορεί πια.. Βέβαια αυτό που έγινε με το τέλος εποχής ουσιαστικά της δισκογραφίας μας τα τελευταία χρόνια ασφαλώς και δεν με χαροποιεί γιατί είναι άδικο για όλους μας, εταιρείες, τεχνικούς, δημιουργούς, κοινό...
Μαρία: Ποια ήταν η τελευταία σας δουλειά και ποιοι οι συντελεστές της;
Μιχάλης: «Απόπλους» είναι ο τίτλος της σε στίχους του Δημήτρη Λέντζου. Σπουδαίος φίλος και δημιουργός με βάθος στην θεματική του και στην αρμονία του λόγου, συνοδοιπόρος τα τελευταία 12 χρόνια. Τραγουδούν ο Γιώργος Νταλάρας, ο Λαυρέντης Μαχαιρίτσας, ο Κώστας Μακεδόνας, ο Γεράσιμος Ανδρεάτος, ο Γιώργος Μπαγιώκης, η Σοφία Παπάζογλου και η Πίτσα Παπαδοπούλου σ’ ένα ..ειδικό ζειμπέκικο.. Είναι ένα αφιέρωμα που δημιούργησε άψογα το μουσικό περιοδικό «Μετρονόμος» και ο Θανάσης Συλιβός ο παραγωγός μου. Έχω ένα ευχαριστώ για όλους που με τίμησαν με την συμμετοχή τους και ιδιαιτέρως στον Γιώργο Νταλάρα και τον Λαυρέντη Μαχαιρίτσα που ήταν από την αρχή κοντά μου σε αυτό τον δίσκο.. μαζί με τον Θανάση Συλιβό και τον Δημήτρη Λέντζο. Επίσης τον Μιχάλη Νικολούδη τον εκλεκτό συνάδερφό μου που ηχογράφησε το έργο μου.
Μαρία: Άμεσα καλοκαιρινά σας σχέδια σε συναυλίες ή αλλού;
Μιχάλης: Έχω στο πρόγραμμα κάποιες συναυλίες μέσα στο καλοκαίρι όπου θα παρουσιάσω τραγούδια από τον Απόπλου και γενικά από την δισκογραφία μου.
Μαρία: Η σημερινή δύσκολη κατάσταση στην Ελλάδα σε όλους τους τομείς, πως σας φαίνεται και ποια νομίζετε πως θα είναι η έκβασή της;
Μιχάλης: Ακούστε πως απαντάει ο Σωκράτης ο Αρχαίος Έλληνας Φιλόσοφος στο ερώτημα:
«…Ποια σκλαβιά πιστεύεις ότι είναι η χειρότερη…; »
«…Εγώ νομίζω, είπε ,ότι είναι η σκλαβιά δίπλα στους χειρότερους αφέντες…»
Αυτό μας διδάσκει η ιστορία μας. Έχουμε υποχρέωση λοιπόν να επιλέγουμε πάντοτε τους άριστους στο ήθος και στην ικανότητα, αυτούς που είναι αποφασισμένοι και ικανοί να υπερασπισθούν αρχές και αξίες για την πατρίδα και τον λαό της.
Αντί αυτού.. Τα κόμματα εξουσίας, τα τελευταία χρόνια, απεδείχθησαν και απέβησαν καταστροφικά για την Πατρίδα μας. Ο πλούτος που δημιούργησε ο λαός όλα αυτά τα χρόνια λεηλατήθηκε οικτρά και ανήθικα από την «κάστα» των εξουσιαστών και την διεφθαρμένή πυραμίδα της εξουσίας.
Παρόμοια συνέβησαν μόνο σε τριτοκοσμικές χώρες….
Δεν είναι δυνατόν μια εξουσία να διαλύει τον κοινωνικό ιστό και να σπρώχνει έναν ολόκληρο λαό στο περιθώριο…
Πρέπει να βρεθούν άλλες λύσεις…
Έτσι η Δημοκρατία μας μεταλλάσσεται σε τυραννία..
Η κρίση που μας έριξαν ξένοι και δικοί….είναι μεγάλη.
Πρέπει να επαγρυπνούμε και για τα εθνικά θέματα. Δεν μπορούν οι Τούρκοι να αλωνίζουν στο Αιγαίο και να έρχονται για …καφέ με τα αντιτορπιλικά τους στο Σούνιο.
Η Ελλάδα δεν είναι ξέφραγο αμπέλι. Είναι χώρα ισχυρή με λαό ισχυρό που επαγρυπνεί .
Οι πολιτικοί «εθνοπατέρες» πότε θα αρθούν στο ύψος των περιστάσεων…;
Όσο για το «Σκοπιανό»: Δεν περίμενε η ιστορική Μακεδονία μας 5.000 χρόνια -και δεν σφαγιάσθηκαν οι παππούδες μας για αυτή την Πατρίδα- για να έρθουν εδώ κάποιοι και να παραδώσουν το ονομά της Μακεδονίας στους Σκοπιανούς.
Δεν έχει λάβει κανείς τέτοια εξουσιοδότηση από τον Ελληνικό λαό…
Καμία υποχώρηση –παραχώρηση- η Ελλάδα πρέπει να απαιτήσει ΣΕΒΑΣΜΟ και ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ από όλους στο θέμα αυτό και να είναι άτεγκτη.
Δεν θα αλλάξουμε την Ιστορία μας επειδή έτσι θέλουν κάποιοι…
Μαρία: Η μουσική στην Ελλάδα σε ποια κατάσταση βρίσκετε κατά τη γνώμη σας;
Μιχάλης: Αν εννοούμε τον χώρο μας, θεωρώ ότι έχει προκύψει μια πολυδιάσπαση και μια πολυμέρεια. Σε αυτές τις περιπτώσεις έχεις καλά αποτελέσματα μόνο όταν υπερισχύουν παντού οι άριστοι και οι ταλαντούχοι στον χώρο. Εκτιμάω πολύ το έργο κάποιων νέων και επίσης παλαιότερων δημιουργών ..όμως αυτό πρέπει να γίνει μια ισχυρή τάση.. απέχουμε πολύ από αυτό αφού το σύστημα είναι γονατισμένο..
Μαρία: Σε ποιον η σε ποιά απ’ τους νεώτερους ερμηνευτές θα εμπιστευόσασταν δουλειά σας;
Μιχάλης: Σε όσους ήδη συνεργάσθηκα και σε όσους πρόκειται να συνεργασθώ.. και βέβαια πάντοτε αναζητώ το καινούριο στην δημιουργική έκφραση…
Μαρία: Νομίζετε πως ένας αξιόλογος μουσικός… χαντακώνετε όπως λένε, μένοντας στην Ελλάδα;
Μιχάλης: Καθόλου. Υπάρχουν δυνατότητες θέλω να ελπίζω ακόμα να στηριχθεί κάτι που θα έχει ενδιαφέρον. Εκτιμάω τις προσπάθειες νέων καλλιτεχνών αλλά και των παλαιοτέρων που αναζητούν το στίγμα τους οι νέοι και νέους δρόμους οι παλαιότεροι μέσα στην μεγάλη μουσική εμπειρία του τόπου μας και στις διεθνείς επιρροές που όμως έχουν αφομοιωθεί καλά . Το ζητούμενο είναι να υπάρχει πρωτογενής και αυθεντική δημιουργία. Τα γνήσια εθνικά μουσικά στοιχεία είναι και διεθνή..
Μαρία: Αν υπήρχε μηχανή του χρόνου, θα τολμούσατε ένα ταξιδάκι; Αν ναι, που θα θέλατε να πάτε, στο παρελθόν, στο μέλλον, ή κάπου αλλού;
Μιχάλης: Στο μέλλον του ελληνικού μας παρελθόντος . Στη χώρα της ουτοπίας ; .. ίσως… Στο χέρι του πεπαιδευμένου με την ελληνική παιδεία και συνειδητοποιημένου λαού είναι να στρέψει τον ρου της ιστορίας προς τα εκεί που του αξίζει…Για να γυρίσει ο Ήλιος θέλει δουλειά πολύ…Το σύστημα όμως επενδύει στην απρόσωπη χαμηλή καταναλωτική μάζα…φευ..
Μαρία: Ευχαριστώ κύριε Τερζή.. Ραντεβού στην επόμενη συνάντησή μας.. Εύχομαι.. καλοτάξιδος στη χώρα της.. ουτοπίας που σίγουρα δεν.. καταστρέφει και δεν.. χτυπά αξίες και όνειρα!!!
Μιχάλης Τερζής: Βιογραφικό &δισκογραφία
